ابزارآلات آهنگری و جوشکاری
هنر اتصال فلزات یا همان جوشکاری، ریشه در اعماق تاریخ دارد، زمانی که انسان های باستان با حرارت دادن و کوبیدن قطعات فلزی روی هم، ابتدایی ترین شکل های اتصال را خلق کردند. با گذشت قرن ها و آغاز انقلاب صنعتی، پیشرفت چشمگیر تکنولوژی مسیر این هنر باستانی را دگرگون ساخت و مهار کردن نیروی الکتریسیته و گاز، منجر به پیدایش اولین دستگاه های جوشکاری مدرن گردید. این جهش تکنولوژیک تنها به تکامل دستگاه های اصلی محدود نماند، بلکه باعث پیدایش طیف گسترده و متنوعی از تجهیزات و ابزارآلات تخصصی در دسته جوش و برش شد که هر کدام برای مواد و شرایط خاصی مهندسی شده اند.
بدون شک، برای کاربرانی که قصد دارند به تازگی در این حرفه پر چالش مشغول به کار شوند، شناخت دقیق این ابزارهای متعدد و درک صحیح از کاربرد هر کدام از آن ها، اولین و مهم ترین قدم است. انتخاب ابزار مناسب نه تنها ایمنی، راندمان و سرعت عمل کاربر را تضمین می کند، بلکه راه دستیابی به اتصالات بی نقص، مستحکم و استاندارد در پروژه های صنعتی و ساختمانی است. از این رو، در این بخش انواع ابزارآلات مهم و پرکاربرد جوشکاری تا اقلام مصرفی آن را برای شما مشخص خواهیم کرد تا با آگاهی کامل تجهیزات مورد نیازتان را انتخاب کنید.
معرفی خدمات آهنگری و جوشکاری
عملیات جوشکاری در یک تعریف کلی، فرآیندی است که در آن با استفاده از حرارت بالا، ذوب کردن و در هم آمیختن لبه های مواد، یک اتصال دائمی و یکپارچه ایجاد خواهد شد. در اصطلاح رایج و کارگاهی، به متصل کردن قطعات آهنی و فلزی به یکدیگر جوشکاری آهن می گویند. با این حال، باید توجه داشت که خدمات جوشکاری تنها به متصل کردن دو قطعه مجزا به یکدیگر محدود نمی شود، بلکه این فرآیند کاربردهای بسیار متفاوت و گسترده تری دارد و از آن به وفور برای ترمیم، بازسازی و تقویت بخش هایی از سازه ها یا ماشین آلات که دچار شکستگی، ترک خوردگی یا آسیب دیدگی شدهاند نیز استفاده می شود.
البته، ایجاد یک اتصال بی نقص و ایمن شوخی بردار نیست و انجام تمام کارهای آهنگری و جوشکاری در سطوح مختلف، نیازمند دانش فنی، تجربه و مهارت یک جوشکار حرفه ای است. همان طور که پیش تر اشاره کردیم، امروزه هنر آهنگری و فرم دهی فلزات به شکل های بسیار متفاوتی نسبت به گذشته انجام میگیرد. تکنولوژی مسیر این صنعت را تغییر داده و روش های مدرن، دستگاه های پیشرفته و تجهیزات الکتریکی و گازی نوین به طور کامل جایگزین روش های سنتی و جوش آهنگری شده اند تا دقت، سرعت و استحکام کار به بالاترین سطح ممکن ارتقا پیدا کند.
بررسی انواع روش های جوشکاری آهن
فلز آهن در ساختار آلیاژی خود دارای مقادیری سیلیسیم و کربن است. در واقع، یک قطعه آهن زمانی قابلیت جوشکاری ایدهآلی دارد که از انعطاف پذیری بالایی برخوردار بوده و به راحتی شکل بپذیرد تا در برابر تنش های حرارتی دچار شکنندگی نشود. در مقابل، معمولاً فلزات سفیدی مانند آلومینیوم و استیل برای ایجاد اتصالات بسیار بزرگ با روش های متداول جوشکاری آهن سازگار نیستند و نیازمند تجهیزات، گازها و تکنیک های کاملاً متفاوتی برای اتصال می باشند.
با توجه به گستردگی صنایع، جوشکاری آهن آلات به روش های گوناگونی انجام می شود که در ادامه انواع کاربردی جوشکاری و آهنگری را نام برده و هر یک را به صورت مجزا بررسی کرده ایم:
| نوع جوشکاری | توضیحات | ابزارهای مورد نیاز |
|---|---|---|
| جوشکاری قوس الکتریکی با الکترود روکش دار (SMAW) | این روش که در میان صنعتگران به جوشکاری برق، جوشکاری دستی یا جوشکاری با الکترود دستی نیز معروف است، یکی از قدیمی ترین و رایج ترین تکنیک ها به شمار می رود. در این روش، از یک الکترود مصرفی که با لایه ای از مواد محافظ (فلاکس یا روکش) پوشانده شده، برای ایجاد قوس الکتریکی و ذوب فلز پایه استفاده می شود. سوختن این روکش باعث ایجاد یک سپر گازی می شود که از حوضچه مذاب در برابر اکسیژن هوا محافظت می کند. سادگی تجهیزات و قابلیت استفاده در محیط های باز از بزرگترین مزایای این روش جوشکاری است. | دستگاه جوش
الکترود |
| جوشکاری قوس فلزی تحت پوشش گاز (GMAW) | این روش که بیشتر با نام های تجاری جوشکاری MIG میگ و MAG مگ شناخته می شود، یک فرآیند نیمه خودکار است. در اینجا به جای الکترودهای تکه ای، از یک قرقره سیم جوش پیوسته به عنوان الکترود مصرفی استفاده می شود که توسط دستگاه به صورت خودکار به بیرون هدایت می گردد. همزمان با ایجاد قوس، یک گاز محافظ مانند گاز خنثی آرگون یا گاز فعال دی اکسید کربن از طریق تورچ به محل اتصال دمیده می شود تا از اکسید شدن جوش جلوگیری کند. سرعت بسیار بالا، عدم ایجاد سرباره یا همان گل جوش و تمیزی کار از ویژگی های بارز این تکنیک می باشد. | دستگاه جوش
قرقره سیم جوش |
| جوشکاری قوسی تو پودری (FCAW) | این تکنیک شباهت بسیار زیادی به روش GMAW دارد و از سیستم تغذیه سیم پیوسته استفاده می کند، با این تفاوت اساسی که به جای سیم جوش توپر، از یک سیم لوله ای توخالی که درون آن با پودر محافظ (فلاکس) پر شده است، بهره می برد. حرارت قوس باعث سوختن این پودر و تولید گاز محافظ می شود. این ویژگی منحصر به فرد باعث می شود تا روش تو پودری برای کار در محیط های بیرونی که وزش باد گازهای محافظ خارجی را پراکنده می کند، و همچنین برای نفوذ عمیق در قطعات ضخیم آهنی، گزینه ای بی نظیر باشد. | دستگاه جوش
سیم تورچ جوشکاری |
| جوشکاری قوسی تنگستنی (GTAW) | این فرآیند که عموماً جوشکاری آرگون یا TIG (تیگ) نامیده می شود، ظریف ترین و باکیفیت ترین روش جوشکاری است. در این تکنیک از یک الکترود غیرمصرفی از جنس تنگستن برای ایجاد قوس الکتریکی استفاده می شود، به این معنی که الکترود ذوب نمی شود. در صورت نیاز به پر کردن درز اتصال، جوشکار باید مفتول یا فلز پرکننده (فیلر) را با دست دیگر خود به صورت دستی به حوضچه مذاب اضافه کند. حفاظت از جوش نیز توسط گاز آرگون یا هلیوم تامین می شود. این روش نیازمند مهارت و تمرکز بسیار بالایی است. | دستگاه جوش TIG
الکترود تنگستن (غیرمصرفی) مفتول یا فیلر پرکننده کپسول گاز (آرگون یا هلیوم) |
هر کدام از روش های جوشکاری بالا شامل مراحل اجرایی، دستگاه ها، تجهیزات ایمنی و سطح دانش متفاوتی هستند. در نهایت، نوع جوشکاری که یک جوشکار انتخاب می کند، مستقیماً به نوع، ضخامت، کاربرد و جنس قطعاتی که قصد جوشکاری آن ها را دارید، بستگی دارد.
نگاهی بر ابزارآلات موردنیاز جوش کاری
همان طور که در بررسی روش های مختلف اتصال فلزات متوجه شدیم، دنیای آهنگری و جوشکاری بسیار گسترده است و طبیعتاً هر نوع جوشکاری، ابزارها و دستگاه های تخصصی مربوط به خود را می طلبد، تجهیزاتی که باید دقیقاً از تکنولوژی و اصول مهندسی همان روش خاص جوشکاری پیروی کنند. به عنوان مثال، تورچ ها و رگلاتورهای دقیقی که برای ظرافت جوشکاری تنگستنی (آرگون) طراحی شده اند، از نظر ساختار و تکنولوژی با انبرهای ساده جوشکاری برق یا سیستم های تغذیه در دستگاه های میگ/مگ کاملاً متفاوت هستند. با این وجود و فارغ از نوع تکنیک جوشکاری که در پروژه خود به کار می برید، یک جوشکاری اصولی و باکیفیت همواره نیازمند مجموعه ای از تجهیزات پایه و تخصصی است. از همین رو، برای ایجاد دیدگاهی روشن تر و کمک به انتخاب دقیق شما، تمامی لوازم مورد نیاز برای جوشکاری و ابزارهای مرتبط با آن را در ادامه، در قالب چهار دسته بندی اصلی و تفکیک شده برای شما توضیح خواهیم داد تا با شناخت کامل این ابزارها، آماده ورود به دنیای حرفه ای جوش و برش شوید.
معرفی انواع ابزار جوشکاری برقی
همان طور که پیش تر اشاره کردیم، تجهیز یک کارگاه جوشکاری و آهنگری تنها به خرید یک دستگاه جوش ختم نمی شود. یک جوشکار حرفه ای برای آمادهسازی قطعات پیش از جوشکاری، اجرای دقیق عملیات اتصال و در نهایت پرداخت کاری و تمیزکاری نهایی، به مجموعه ای از ماشینآلات و ابزارهای برقی و تخصصی نیاز دارد. این تجهیزات نه تنها پیش زمینه شروع فعالیت جوشکاری هستند، بلکه کیفیت و استحکام نهایی کار را بالا می برند و سرعت و ایمنی کاربر را تضمین می کنند. در ادامه، مهم ترین و پرکاربردترین دستگاه ها و ابزارآلات برقی مورد نیاز در این حرفه را بررسی خواهیم کرد:
| لیست تجهیزات و ابزارآلات برقی جوشکاری | ||
|---|---|---|
| دستگاه جوش آرگون | دستگاه جوش پلاستیک | اینورتر جوشکاری |
| اینورتر برش پلاسما | دستگاه برش ریلی | خشک کن الکترود |
| فرز آهنگری | مینی فرز | اره پروفیل بر |
| دریل | دریل ستونی | دمنده |
- دستگاه جوش آرگون
این دستگاه که برای جوشکاری به روش TIG طراحی شده است، از گاز خنثی آرگون برای محافظت از حوضچه مذاب استفاده می کند. دستگاه جوش آرگون برای ایجاد اتصالات بسیار ظریف، دقیق و باکیفیت روی فلزات حساس مانند استیل، آلومینیوم، مس و ورق های نازک کاربرد فراوانی دارد و در صنایع پتروشیمی، هوافضا و دکوراسیون بسیار محبوب است.
- دستگاه جوش پلاستیک
برخلاف سایر دستگاه های این لیست که مخصوص فلزات هستند، این ابزار برای اتصال قطعات پلاستیکی و پلیمری مانند لوله های سبز یا سفید ساختمانی استفاده می شود. دستگاه جوش پلاستیک یا دستگاه جوش لوله سبز با ایجاد حرارت کنترل شده، لبه های پلاستیک را ذوب کرده و اتصالی یکپارچه و ضدآب را به وجود می آورد.
- اینورتر جوشکاری
نسل جدید و پیشرفته دستگاه های جوشکاری برق هستند که با استفاده از تکنولوژی اینورتر، جایگزین ترانس های جوشکاری قدیمی و سنگین شدهاند. اینورتر ها ابعادی کوچک، وزن بسیار سبک، مصرف برق پایین و پایداری قوس فوق العادهای دارند و برای مصارف کارگاهی، خانگی و پروژه های سیار بهترین انتخاب محسوب می شوند.
- اینورتر برش پلاسما
این دستگاه تخصصی برای برش دادن انواع فلزات رسانا (آهن، استیل، آلومینیوم و…) با سرعت و دقت بسیار بالا استفاده می شود. برش پلاسما با تلفیق هوای فشرده و قوس الکتریکی، گاز را به حالت پلاسما درآورده و فلز را در کسری از ثانیه ذوب و برش می دهد، بدون اینکه لبه های کار دچار تغییر شکل حرارتی شدیدی شوند.
- دستگاه برش ریلی
یک ابزار نیمه اتوماتیک که به آن تراکتور برش هم می گویند. این دستگاه روی یک ریل فلزی قرار می گیرد و با استفاده از هواگاز یا پلاسما، برش های بسیار طولانی، کاملاً صاف و یکدست را روی ورق های ضخیم فولادی ایجاد می کند. از این دستگاه برای برشکاری های دقیق و سری کاری در سوله سازی و کشتی سازی استفاده می شود.
- خشک کن الکترود (آون الکترود)
رطوبت دشمن اصلی کیفیت جوش است و باعث ایجاد حفره (تخلخل) و ترک در جوش می شود. خشک کن یا گرم کن الکترود، محفظه ای حرارتی است که پیش از آغاز عملیات جوشکاری، رطوبت جذب شده توسط روکش الکترودها را به طور کامل تبخیر کرده و آن ها را برای یک اتصال بی نقص آماده می کند.
- فرز آهنگری
یکی از قدرتمند ترین ابزارهای برقی در کارگاه های فلزکاری است. از فرز آهنگری برای برش مقاطع ضخیم فلزی، سنگ زنی، از بین بردن گل جوش و سرباره، صاف کردن لبه های تیز و آماده سازی درز های اتصال (پخ زنی) پیش از شروع جوشکاری استفاده می شود.
- مینی فرز
برادر کوچک تر فرز آهنگری است که به دلیل وزن سبک تر و ابعاد جمع و جور، برای کار در فضاهای تنگ، کارهای ظریف تر، ساب زنی های سبک و برش قطعات نازک تر فلزی ایدهآل است. کنترل این ابزار با یک دست نیز تا حدودی امکان پذیر است که به مانورپذیری جوشکار کمک می کند و البته باید جوشکار برای کار با مینی فرز با یک دست، مهارت کافی را داشته باشد.
- اره پروفیل بر
دستگاهی ثابت و رومیزی مجهز به یک دیسک برش سایشی بزرگ است که برای برش سریع، دقیق و زاویه دار (فارسیبر کردن) انواع لوله، قوطی، نبشی و پروفیل های آهنی استفاده می شود. این ابزار سرعت آماده سازی قطعات در ساخت در و پنجره و سازه های فلزی را به شدت افزایش می دهد.
- دریل
ابزاری نام آشنا و ضروری برای سوراخ کاری روی قطعات فلزی جهت پیچ و مهره کردن، پرچ کاری یا مونتاژ سازه ها می باشد. در کارگاه های جوشکاری معمولاً از دریل های برقی قدرتمند با سه نظام های بزرگ برای سوراخ کردن آهن آلات استفاده می شود.
- دریل ستونی
برای سوراخ کاری های بسیار دقیق، کاملاً عمود، عمیق و تکرارپذیر که با دریل دستی امکان پذیر نیست، از دریل ستونی استفاده می شود. این دستگاه روی میز کار ثابت شده و قطعه کار در زیر آن مهار می شود تا مته با دقتی میلی متری و بدون لرزش فلز را سوراخ کند.
- دمنده (بلوور)
اگرچه این ابزار مستقیماً در عمل جوشکاری و یا برش فلزات نقشی ندارد، اما در یک کارگاه فلزکاری به شدت کاربردی است. از دمنده برای تمیز کردن سریع براده های آهن، گرد و غبار ناشی از سنگ زنی، پاکسازی فضای داخلی لوله ها پیش از جوش و به طور کلی نظافت دستگاه ها و محیط کارگاه استفاده می شود.
معرفی انواع ابزار جوشکاری دستی
در کنار ماشین آلات و دستگاه های برقی، این ابزارهای دستی هستند که به عنوان همراه یک جوشکار عمل می کنند. ظرافت، دقت، ایمنی و کیفیت نهایی یک پروژه جوشکاری مستقیماً به استفاده اصولی از ابزارهای دستی و لوازم جانبی بستگی دارد. این ابزارها برای اندازه گیری دقیق، مهار قطعات، اجرای فرآیند جوش و در نهایت بازرسی و تمیزکاری طراحی شدهاند. در ادامه، چک لیستی از مهم ترین ابزارهای جوشکاری دستی را همراه با کاربرد دقیق و فنی آن ها برای شما گردآوری کرده ایم:
| لیست لوازم جانبی و ابزار های دستی جوشکاری | ||
|---|---|---|
| مانومتر | انبر اتصال جوشکاری | انبر جوش |
| سری گرمکن | سر پیک برش | سر پیک جوش |
| تورچ جوشکاری | کابل جوشکاری | شعله افکن |
| سندان | نازل جوش | نازل برش |
| گیره اتصال | گیره رومیزی | شلنگ جوشکاری |
| کلاهک برش | فرچه سیمی | اره آهن بر |
| قیچی ورق بر | چکش و پتک | انبر قفلی |
| گاز انبر | چکش سرباره زن | خطکش |
| گونیا | پرگار | متر |
| فلش بک | گیج جوشکاری | |
- مانومتر (رگلاتور گاز)
در اصل رگلاتور وظیفه کاهش فشار بالای داخل کپسول به فشار کاری استاندارد را دارد و مانومتر (گیج های عقربه ای روی آن) میزان فشار مخزن و فشار خروجی را نشان می دهد. این قطعه برای تنظیم دقیق جریان گازهای محافظ یا سوختی، احتناب ناپذیر است.
- انبر اتصال جوشکاری
گیره ای با فنر قدرتمند که کابل منفی دستگاه جوش را به قطعه کار متصل کرده و مدار الکتریکی جوشکاری را برای ایجاد قوس تکمیل می کند.
- انبر جوش
گیره عایق بندی شده ای که در جوشکاری برق برای نگه داشتن فیزیکی الکترود روکش دار و انتقال ایمن جریان الکتریکی (آمپر بالا) به آن استفاده می شود.
- سری گرمکن
نازلی که روی دسته هواگاز نصب می شود و شعله ای پهن و پر حرارت را تولید می کند. از این قطعه برای پیش گرم کردن قطعات ضخیم فلزی قبل از جوشکاری، تنش زدایی و یا خم کاری حرارتی استفاده می گردد.
- سر پیک برش
تجهیزات متصل به دسته گاز که با ترکیب اکسیژن و گاز سوختی (مانند استیلن) شعله پیش گرم ایجاد کرده و سپس با فشردن اهرم، جت پرفشار اکسیژن را برای اکسید کردن و برش دادن فلزات ضخیم شلیک می کند.
- سر پیک جوش
لوله و نازل مخلوط کننده ای که روی دسته هواگاز بسته می شود و منحصراً برای ذوب کردن فلز پایه و فلز پرکننده (سیم جوش) در جوشکاری گازی استفاده می شود و فاقد اهرم برش است.
- تورچ جوشکاری
ابزار اصلی در روش های جوشکاری آرگون (TIG) و میگ/مگ (MIG/MAG) است که جریان برق، گاز محافظ و الکترود (تنگستن یا سیم جوش مصرفی) را به صورت همزمان و دقیق به حوضچه مذاب هدایت می کند.
- کابل جوشکاری
کابل های افشان با روکش های ضخیم و ساختار انعطاف پذیر و نسوز می باشد که وظیفه انتقال جریان الکتریکی از دستگاه جوش به انبر جوش و انبر اتصال را با کمترین افت ولتاژ بر عهده دارند.
- شعله افکن
مشعل های گازی (اغلب متصل به کپسول گاز مایع) که شعله ای بزرگ تولید کرده و برای حرارت دهی موضعی، تاب گیری، خشک کردن رطوبت سطح فلز و کارهای تاسیساتی استفاده می شوند.
- سندان
بلوک فولادی توپر و سخت کاری شده که به عنوان محکم ترین سطح اتکا برای کوبیدن، شکل دادن، تاب گیری و چکش کاری قطعات فلزی گداخته یا سرد مورد استفاده قرار می گیرد.
- نازل جوش
قطعه مصرفی در انتهای تورچ جوشکاری است که الگو، جهت و میزان خروج گاز محافظ را برای پوشش کامل حوضچه مذاب تنظیم و متمرکز می کند.
- نازل برش
قطعه ای مسی در نوک سر پیک برش که دارای سوراخ های ظریفی برای خروج شعله پیش گرم و یک سوراخ مرکزی دقیق برای خروج جت اکسیژن برشکاری است.
- پیچ دستی
ابزاری با فک های متحرک (در انواع C شکل یا F شکل) برای فیکس کردن و مهار موقت قطعات فلزی در کنار هم، پیش از خال جوش زدن و مونتاژ نهایی استفاده می شود.
- گیره رومیزی
ابزاری سنگین و چدنی/فولادی که روی میز کار پیچ می شود و قطعه کار را برای عملیات سوهان کاری، فرزکاری، برش یا مونتاژ با قدرت بسیار بالا محکم نگه می دارد.
- شلنگ جوشکاری
شلنگ های دوقلوی لاستیکی نسوز (معمولاً آبی/سبز برای اکسیژن و قرمز برای گاز سوختی) که وظیفه انتقال ایمن گازها را از رگلاتور به مشعل (پیک) دارند.
- کلاهک برش
مهره ای برنجی که نازل برش را روی سر پیک برش کاملاً آب بندی و محکم می کند تا از نشت خطرناک گازهای سوختی و اکسیژن جلوگیری شود.
- فرچه سیمی
برسی با رشته های فولادی سخت که برای پاک کردن زنگ زدگی، رنگ و چربی قبل از جوشکاری، و همچنین تمیز کردن دوده و سرباره پس از جوشکاری کاربرد دارد.
- اره آهن بر
کمان اره دستی که به تیغه دندانه ریز و سخت مجهز می باشد و برای برش مقاطع کوچک فلزی، لوله های نازک و کارهایی که امکان استفاده از فرز برقی در آن ها وجود ندارد، کاربرد دارد.
- قیچی ورق بر
قیچی های قدرتمند فلز کاری که برای بریدن، فرم دادن و چیدن حاشیه ورق های نازک فولادی، گالوانیزه و آلومینیومی بدون ایجاد پلیسه استفاده می شوند.
- چکش و پتک
ابزارهای ضربه ای کارگاهی هستند و چکش برای ضربات کنترل شده و جا زدن قطعات، و پتک برای ضربات سنگین تر، تاب گیری مکانیکی و فرم دهی فلزات کاربرد دارد.
- انبر قفلی
انبری با مکانیسم قفل شونده که قطعات فلزی (حتی قطعات داغ) را با قدرت بسیار بالا نگه می دارد و به عنوان گیره موقت در مونتاژ قطعات کوچک عالی است.
- گاز انبر
انبری با فک های برنده در قسمت جلو که جوشکاران و آرماتوربند ها از آن برای بریدن مفتول های نازک، بستن سیم های اتصال و بیرون کشیدن میخ ها استفاده می کنند.
- چکش سرباره زن (گل زن)
چکشی سبک با دو سر (یک سر نوک تیز و یک سر اسکَنه ای) که جوشکار برای ضربه زدن و شکستن پوسته تُرد روی جوش (سرباره) در روش الکترود دستی استفاده می کند.
- خط کش
خط کش های فلزی دقیق برای اندازه گیری، علامت گذاری فواصل کوتاه و کشیدن خطوط راهنمای کاملاً صاف روی مقاطع فلزی جهت برش کاری کاربرد دارد.
- گونیا
ابزاری بسیار مهم (در انواع ساده، مویی و مگنتی) برای تنظیم زاویه دقیق ۹۰ درجه و ۴۵ درجه، شاسی کشی و اطمینان از عمود بودن قطعات پیش از اجرای جوش استفاده می شود.
- پرگار
پرگار فلزی با نوک های سخت که برای خط کشی دایره ای، انتقال فواصل مساوی و علامت گذاری قوس ها روی ورق های فلزی پیش از برش کاری استفاده می شود.
- متر
ابزار نواری جمع شونده و پرکاربرد برای اندازه گیری طول مقاطع، لوله ها و تعیین ابعاد کلی سازه فلزی جهت برش زدن، به کار برده می شود.
- فلش بک (شیر یکطرفه)
یک قطعه ایمنی بسیار مهم در سیستم های هواگاز که در صورت پس زدن و برگشت شعله به داخل شلنگ، مسیر گاز را در کسری از ثانیه مسدود کرده و مانع از انفجار کپسول خواهد شد.
- گیج جوشکاری
شابلون ها و ابزارهای دقیق بازرسی هستند که بازرسان جوش و مهندسان برای اندازه گیری دقیق ابعاد جوش مانند ضخامت گلو، زاویه پخ، تحدب و تقعر و بررسی عیوب ظاهری استفاده می کنند.
معرفی انواع ابزار ایمنی در جوشکاری
در جوشکاری، ما با دمای ذوب فلزات و نورهایی خیره کننده سر و کار داریم. تجهیزات ایمنی در این حرفه صرفاً یک قانون کارگاهی نیستند، بلکه تنها راه نجات شما از آسیب های جدی به شمار می روند. در ادامه چهار عضو اصلی این خانواده را معرفی خواهیم کرد:
| تجهیزات ایمنی در جوشکاری | |||
|---|---|---|---|
| دستکش مخصوص جوشکاری | لباس جوش کاری | ماسک و شیلد جوشکاری | عینک جوشکاری |
- دستکش مخصوص جوشکاری
وقتی جوشکاری می کنید، علاوه بر حرارت شدید، قطرات ریز و مذاب آهن (جرقه ها) به اطراف پرتاب می شوند. دستکش جوشکاری مثل یک سپر حرارتی عمل می کند تا دست های شما نسوزد و از خطر برق گرفتگی نیز جلوگیری شود. دستکش های کارگری معمولی یا کاموایی اینجا هیچ کاربردی ندارند، دستکش جوشکاری باید حتماً از جنس چرم ضخیم و خالص باشد و با نخ های نسوز (کِولار) دوخته شده باشد تا در برابر حرارت از هم باز نشود.
دستکش ها انواع مختلفی دارند. برای جوشکاری های ظریف (مثل آرگون) دستکش ها نازک تر هستند تا انگشتان شما راحت تر حرکت کنند، اما برای جوشکاری با دستگاه های معمولی (الکترود)، دستکش ها بسیار ضخیم بوده و ساق های بلندی دارند تا روی مچ دست را هم بپوشانند.
- لباس جوشکاری (پیش بند، کاپشن و آستین بند)
جرقه های جوشکاری به دنبال جایی برای نشستن و سوزاندن هستند. لباس جوشکاری طوری طراحی شده که این جرقه ها روی آن سُر بخورند و به زمین بیفتند. هرگز با لباس های پلاستیکی، نایلونی یا مواد مصنوعی جوشکاری نکنید. این مواد با یک جرقه کوچک فوراً ذوب شده و مانند پلاستیکِ آب شده به پوست شما می چسبند.
لباس های جوشکاری استاندارد هیچ گونه جیبِ باز یا لبه تاخورده مثل لبه پاکتی شلوار ندارند. دلیل آن بسیار ساده است، اگر یک جرقه داغ داخل جیب یا لبه شلوار شما بیفتد، در عرض چند ثانیه لباستان آتش می گیرد.
- ماسک و شیلد جوشکاری
مهم ترین ابزار ایمنی یک جوشکار ماسک و شیلد جوشکاری است، نور ناشی از جوشکاری فقط یک نور روشن نیست، این نور حاوی اشعه های به شدت خطرناک فرابنفش (UV) است. ماسک جوشکاری دو کار می کند، هم با شیشه تیره خود جلوی آسیب به شبکیه چشم و کوری موقت را می گیرد و هم کل پوست صورت و گردن شما را می پوشاند تا در اثر تابش اشعه، دچار سوختگی که دقیقاً شبیه آفتاب سوختگی شدید در کنار دریا می باشد، نشوید.
تنظیم فاصله دست و دیدن قطعه با ماسک های قدیمی که شیشه شان همیشه تاریک است، برای یک فرد مبتدی بسیار سخت است. بهترین انتخاب برای شما خرید یک ماسک اتوماتیک است. شیشه این ماسک ها در حالت عادی شفاف است و شما راحت قطعه را می بینید، اما به محض اینکه اولین جرقه زده شد، در کمتر از یک هزارم ثانیه کاملاً سیاه و تیره می شود تا چشم شما آسیب نبیند.
- عینک جوشکاری
عینک های جوشکاری شبیه به عینک های شنا یا عینک های آفتابیِ لبه دار با شیشه های بسیار تیره و معمولاً سبز رنگ هستند. کاربرد آن ها صرفاً محافظت از چشم در برابر پرتاب براده ها و نورهای نسبتاً ضعیف تر است. از عینک جوشکاری فقط و فقط برای روش های برشکاری با گاز یا جوشکاری هواگاز استفاده می شود.
هرگز از عینک جوشکاری برای جوشکاری با دستگاه های برقی (مثل اینورتر) استفاده نکنید. عینک فقط چشم شما را می پوشاند، در حالی که در جوشکاری برقی، اشعه های فرابنفش کل پوست صورت شما را هدف قرار می دهند و اگر به جای ماسکِ کامل از عینک استفاده کنید، در پایان روز پوست صورتتان به شدت دچار سوختگی و تاول خواهد شد.
معرفی لوازم مصرفی در جوشکاری
برای اینکه یک دستگاه جوش بتواند دو قطعه آهن را به هم متصل کند، به مواد مصرفی نیاز دارد. این لوازم در حین کار ذوب می شوند، ساییده می شوند یا کیفیت خود را از دست می دهند و شما همیشه باید تعدادی از آن ها را به عنوان زاپاس در جعبه ابزار خود داشته باشید. در اینجا پر کاربرد ترینِ این لوازم را به زبان ساده بررسی خواهیم کرد:
| لیست لوازم مصرفی و قطعات یدکی جوشکاری | ||
|---|---|---|
| فیش دستگاه جوشکاری | شیشه ماسک جوشکاری | انواع مته |
| انواع صفحه برش | ترانس جوش | سیم جوش CO2 |
| سیم جوش استیل | سنباده | اسپری ضد جرقه و تمیز کننده |
| اسپری جوشکاری | انواع الکترود جوش کاری | |
- انواع الکترود جوشکاری
الکترود یک میله فلزی است که روی آن با مواد خاصی (مثل گچ تیره) پوشانده شده است. با عبور برق، این میله ذوب می شود و فضای خالی بین دو آهن را پر می کند تا به هم بچسبند. به یاد داشته باشید که الکترود ها شماره بندی دارند. مثلاً الکترود شماره ۶۰۱۳ (که در بازار به آن الکترود روتیلی می گویند)، معروف ترین و راحت ترین الکترود برای افراد تازه کار و کارهای خانگی مانند جوش دادن در و پنجره است.
- سیم جوش CO2 (قرقره سیم جوش)
اگر جوشکاری با الکترود را مثل نوشتن با مداد بدانیم که مدام تمام می شود و باید مداد جدید را جایگزین کنید، جوشکاری CO2 مثل کار با چرخ خیاطی است. این سیم جوش ها روکش گچی ندارند، به شکل یک نخ فلزی بسیار بلند دور یک قرقره پیچیده شده اند و دستگاه آن ها را به صورت اتوماتیک و پیوسته به بیرون هل می دهد تا سرعت کار بالا برود.
- سیم جوش استیل
شما نمیتوانید برای جوش دادن قطعات براق و ضدزنگِ استیل (مثل لوله های دکوراتیو یا سینک ظرفشویی) از سیم جوش های آهنیِ معمولی استفاده کنید، چون سریعاً زنگ می زنند و کار خراب می شود. برای این کار باید حتماً از سیم جوش هایی با آلیاژ مخصوص استیل استفاده کنید که طبعا قیمت بالاتری هم دارند.
- انواع صفحه برش (سنگ فرز)
دیسک های دایره ای شکلی که روی دستگاه فرز نصب می شوند تا آهن را ببرند. این صفحه ها بی شک یکی از مصرفی ترین اقلام می باشند، یعنی هر چقدر که آهن را می برند، خودشان هم ساییده شده و کوچک تر خواهند شد تا جایی که تمام شده و باید دور انداخته شوند. صفحه های برش بسیار نازک هستند. هرگز از صفحه برش برای ساییدن و صاف کردن سطح آهن استفاده نکنید، زیرا سریعاً می شکنند و به صورت شما پرتاب خواهد شد. برای ساییدن باید از صفحه ساب که ضخیم تر است استفاده کنید.
- سنباده (صفحه فلاپ / سنباده چتری)
بعد از اینکه جوشکاری تمام شد، محل جوش معمولاً ناصاف و زشت می باشد. این سنباده ها که روی فرز نصب می شوند (و از لایه های روی هم افتادهِ کاغذِ سنباده تشکیل شده اند)، محل جوش را آن قدر می سایند تا کاملاً با سطح آهن هم سطح، صاف و براق شود تا برای رنگ آمیزی آماده باشد.
- انواع مته (مته آهن)
مته ها میله های مارپیچی هستند که روی دریل نصب می شوند تا آهن را سوراخ کنند، مثلاً برای پیچ و مهره کردن قبل از جوشکاری ممکن است کاربرد داشته باشند. نوک مته ها بر اثر اصطکاک با آهن، کند می شود و می سوزد. مته های کُند شده یا می شکنند و یا باید توسط یک فرد ماهر دوباره تیز شوند.
- شیشه ماسک جوشکاری (طلق محافظ)
در حین جوشکاری، جرقه های داغ به سمت صورت شما پرتاب می شوند و روی شیشه ماسک خواهد چسبید. بعد از مدتی، شیشه آن قدر کدر و پر از نقطه می شود که دیگر نمی توانید قطعه کار را ببینید. به همین دلیل، شیشه های تاریک یا طلق های شفافِ جلوی ماسک، ارزان قیمت ساخته می شوند تا به راحتی آن ها را درآورده و با یک شیشه نو جایگزین کنید.
- فیش دستگاه جوشکاری (نری و مادگی کانکتور)
این فیش ها در واقع دوشاخه های برنجی و ضخیمی هستند که کابل های جوشکاری را به دستگاه متصل می کنند. چون جریان برق بسیار شدیدی از آن ها عبور می کند، اگر کمی شل شوند، به شدت داغ شده و روکش پلاستیکی آن ها ذوب می شود، بنابراین پس از مدتی استفاده، نیاز به تعویض پیدا خواهد کرد.
- اسپری ضد جرقه و تمیز کننده
کار این اسپری دقیقاً مثل چرب کردن کف ماهیتابه است. در جوشکاری های پیشرفته (مثل CO2)، جرقه های مذاب به نوک تفنگ جوشکاری (تورچ) یا خود قطعه کار می چسبند و آن را خراب می کنند. جوشکار قبل از شروع کار، این اسپری را می پاشد تا یک لایه چرب و محافظ ایجاد شود و جرقه ها به فلز نچسبند.
- اسپری جوشکاری
گاهی جوشکاری در ظاهر عالی است، اما در داخل آن ترک های مویی و نامرئی وجود دارد. این اسپری ها (که معمولاً یک ست دو یا سه تایی هستند) برای کنترل کیفیت استفاده می شوند. ابتدا یک اسپری رنگی (مثلاً قرمز) روی جوش زده می شود تا به عمق ترک ها نفوذ کند، سپس اسپری سفید رنگی زده می شود تا رنگ قرمزِ گیر کرده در درزها را بیرون بکشد و ترک ها مانند یک خط قرمز روی زمینه سفید، خودشان را نشان دهند.
نکات مهم برای خرید ابزارآلات جوشکاری
خرید ابزارآلات جوشکاری نیازمند دقت و شناخت نیازهای واقعی شماست، بنابراین پیش از هر اقدامی باید نوع کاربری خود را مشخص کنید. اگر یک کاربر خانگی یا علاقه مند مبتدی هستید، یک دستگاه اینورتر سبکِ ۲۰۰ آمپر به همراه تجهیزات اولیه نیاز شما را کاملاً برطرف خواهد کرد، اما برای پروژه های سنگین به تجهیزات تخصصی تر (مانند جوش CO2) نیاز خواهید داشت. قانون طلایی در خرید ابزار جوشکاری این است که هرگز کیفیت تجهیزات ایمنی مانند ماسک اتوماتیک و دستکش چرمی را فدای قیمت ارزان تر نکنید، زیرا این ابزارها مستقیماً با بینایی و سلامت جسمی شما سر و کار دارند. در نهایت، به دلیل حرارت و فشار بالای کار در این حرفه، برای خرید دستگاه های برقی حتماً به سراغ برند هایی بروید که علاوه بر داشتن گارانتی معتبر و واقعی، لوازم مصرفی و قطعات یدکی آن ها به فراوانی و با قیمت مناسب در بازار یافت شود تا دستگاه شما به خاطر یک قطعه کوچک، گوشه کارگاه خاک نخورد.
برند های تولید کننده ابزار جوشکاری
هنگام ورود به بازار ابزارآلات جوشکاری، با نام های تجاری متعددی رو به رو می شوید که شناخت آن ها راهنمای بسیار خوبی برای خرید خواهد بود. در بازار ایران، معروف ترین و پرچمدارترین برند تولید کننده دستگاه های جوش، برند صبا الکتریک است. نقطه قوت این برند در این است که به طور انحصاری تمام تمرکز، دانش و خط تولید خود را تنها روی طراحی و ساخت دستگاه های جوشکاری و ادوات تخصصی مربوط به آن قرار داده است. در کنار این غول تخصصی، برندهای نام آشنای دیگری مانند ایران ترانس و شرکت های عرضه کننده ابزارآلات عمومی مانند رونیکس و کنزاکس نیز دستگاه های اینورتر بسیار خوش ساخت و باکیفیتی را برای مصارف خانگی و کارگاهی تولید می کنند.
در بخش لوازم مصرفی، به ویژه الکترودها که اصلی ترین لوازم مصرفی اتصال قطعات هستند، تولیدات داخلی حرف اول را می زنند. برند های ریشه داری مانند الکترود آما، الکترود میکا و الکترود یزد از بهترین و محبوب ترین های بازار هستند که کیفیت استاندارد آن ها باعث شده جوشکاران حرفه ای سال ها با اطمینان کامل سبد خرید خود را از این محصولات پر کنند.
شاید برای شما هم این سوال پیش بیاید که آیا باید به سراغ برند های خارجی رفت؟ واقعیت این است که امروزه تولیدکنندگان ایرانی در تکنولوژی دستگاه های جوش به ویژه اینورترها پا به پای نمونه های خارجی پیش رفته اند. در حالی که برند های خارجی اروپایی یا آمریکایی در صنایع فوق سنگین و تکنولوژی های خاص پیشگام هستند و با قیمت های نجومی و دلاری به فروش می رسند، برند های ایرانی به دو دلیل مقرون به صرفه بودن و پشتیبانی و گارانتی، برای کاربران بیشتر پیشنهاد می شود. خرید یک دستگاه ایرانی به این معناست که در صورت خرابی، برخلاف نمونه های خارجی که قطعاتشان در بازار نایاب یا بسیار گران است، دستگاه شما با کمترین هزینه و در سریع ترین زمان ممکن توسط نمایندگی های داخلی تعمیر شده و به چرخه کار باز خواهد گشت.
ورود به دنیای جوشکاری و آهنگری، در واقع ورود به دنیای هیجان انگیزِ هنر، مهارت و تکنولوژی است. همان طور که تا به اینجا مطالعه کردید، خلق یک اتصال بی نقص و مستحکم، نیازمند یک ارتش کوچک اما کارآمد از تجهیزات است، از اینورتر های قدرتمند و ماشین آلات برقی گرفته تا ابزارهای دستیِ دقیق، تجهیزات ایمنیِ حیاتی و لوازم مصرفیِ روزمره را باید در اختیار داشته باشید. شاید دیدن این لیست طولانی از ابزارآلات برای شما که به تازگی قصد ورود به این حرفه را دارید کمی دلهره آور به نظر برسد، اما به خاطر داشته باشید که قرار نیست از روز اول تمام این تجهیزات را خریداری کنید. شناخت نیازها، تعیین نوع کاربری (خانگی یا کارگاهی) و شروع با یک مجموعه استاندارد از ابزارهای پایه و ایمن، بهترین استراتژی شما برای شروع خواهد بود.
فراموش نکنید که در کنار خرید بهترین برند ها و پیشرفته ترین دستگاه ها، دو اصل اساسی موفقیت شما را تضمین می کنند که شامل، اول رعایت بی چون و چرای اصول ایمنی (زیرا در این حرفه هیچ چیز ارزشمندتر از سلامتی شما نیست) و دوم، تمرین، تجربه و استمرار در حرفه ای شدن می باشد. گران ترین دستگاه جوش جهان نیز بدون دست های ماهر و دانشِ فنی یک جوشکار، کارایی چندانی نخواهد داشت. امیدواریم که توانسته باشیم نقشه راه روشنی برای شناخت و انتخاب تجهیزات پیش روی شما قرار دهیم. با انتخاب هوشمندانه ابزارها و چاشنی کردن صبر و مهارت، حالا آماده اید تا جرقه های درخشان این حرفه پر چالش را به اتصالاتی پولادین و ماندگار تبدیل کنید.
